سیستم اعلام حریق چیست و چگونه کار می‌کند؟

سیستم اعلام حریق چیست و چگونه کار می‌کند؟

به مجموعه دستگاه‌هایی که وظیفه آشکارسازی و آگاه‌سازی حریق را برعهده دارند، سیستم اعلام حریق هوشمند میگویند. امروزه از سیستم‌های اعلام حریق به طور گسترده در ساختمان ها و اماکن مسکونی و اداری و صنعتی استفاده می شود، تا در مواقع بروز آتش سوزی به موقع به ساکنین ساختمان اطلاع داده شود و با این کار خسارت های جانی و مالی جلوگیری شود. این سیستم در حین وقوع حریق کارهایی نظیر قطع برق و گاز ساختمان، باز کردن درب های برقی جهت خروج، بستن فن ها، مکنده هوا و دریچه های هوا و …. را انجام می دهد.

هشدارهای این سیستم میتواند به صورت اتوماتیک توسط دتکتورهای دودی و دتکتورهای حرارتی فعال شوند و یا با کمک شستی اعلام حریق، در نقاط مخصوص فعال سازی اعلام حریق، به صورت دستی انجام شود.

این سیستم ها به دو نوع سیستم اعلام حریق متعارف (Conventional) و سیستم اعلام حریق آدرس پذیر(Addressable)  تقسیم می شوند. در ادامه ما به زبان ساده به شما می گوییم که تعریف سیستم اعلام حریق و اجزای آن چیست و توضیحاتی در خصوص آن‌ها می بینیم.

انواع سیستم اعلام حریق

سیستم‌هاي اعلام حريق به دو گروه آدرس پذير و متعارف تقسيم مي‌شوند که هر يک از اين سیستم‌ها خود به دو گروه خودکار و دستي تقسيم مي‌شوند .در سيستم‌هاي دستي، شستي اعلام حريق، تنها منبع تشخيص حريق است. درواقع کار تشخيص حريق در اينگونه سيستم‌ها فقط به انسان سپرده شده‌است و در مکان‌هايي که انسان حضور ندارد، کاربردي ندارند. بر خلاف اينگونه سيستم‌ها، سيستم‌هاي اعلام حريق خودکار، وابستگي کمتري به تشخيص انسان دارند. سيستم‌هاي خودکار، به دو گروه آدرس‌پذير و غير آدرس‌پذير تفکيک مي‌شوند. در سيستم آدرس‌پذير، علاوه بر اعلام حريق، محل دقيق وقوع آن نيز مشخص مي‌شود.

۱٫ سیستم اعلام حریق متعارف(Conventional)

در سیستم اعلام حریق متعارف مسیرهای سیم کشی به صورت شعاعی یا خطی است و کلیه تجهیزات یک منطقه از محل تحت پوشش سیستم اعلام حریق به وسیله دو سیم به هم وصل می شوند و سپس به تابلوی کنترل مرکزی متصل می گردند.

همچنین در صورت بروز حریق، علاوه بر روشن شدن لامپ های منطقه آتش سوزی، آژیرهای تابلوی مرکزی نیز به صدا در می آیند. آشکارساز های سیستم های اعلام حریق متعارف بصورت شاخه ای در مدار و در قالب زون بهم متصل میشوند و وظیفه ی اشکارسازی دود و حریق و اعلام از طریق آژیر و فلاشر را بر عهده دارند.

  • مزایای سیستم های اعلام حریق متعارف:
  • ارزان بودن این دستگاه ها که برای ساختمان های کوچک مناسب می‌باشد.

 

  • معایب سیستم های اعلام حریق متعارف:
  • عدم نشان دادن محل دقیق دود و حریق
  • مناسب نبودن برای ساختمان های بزرگ به علت هزینه ی زیاد سیم کشی ها
  • در صورت وجود مشکل در یک اشکار ساز به علت پیوسته بودن مدارمابقی دستگاه ها در مدار از کار می افتند.

همچنین در صورت بروز حریق، علاوه بر روشن شدن لامپ های منطقه آتش سوزی، آژیرهای تابلوی مرکزی نیز به صدا در می آیند. آشکارساز های سیستم های اعلام حریق متعارف بصورت شاخه ای در مدار و در قالب زون بهم متصل میشوند و وظیفه ی اشکارسازی دود و حریق و اعلام از طریق آژیر و فلاشر را بر عهده دارند.

۲٫ سیستم اعلام حریق هوشمند آدرس پذیر(Addressable) :

2. سیستم اعلام حریق هوشمند آدرس پذیر(Addressable) :
  • مزایای سیستم اعلام حریق آدرس پذیر
  • داشتن رفتار هوشمندانه در تشخیص حریق
  • دارای سرعت بالا در اطلاع رسانی پس از تشخیص حریق
  • علاوه بر تشخیص منطقه‌ حریق، دقیقا عنصری که حریق را تشخیص داده و محل دقیق حریق را مشخص می‌کند.

مدار در سیستم اعلام حریق آدرس‌پذیر بصورت حلقه ای است که کلیه آشکارسازها و دستگاه های مربوط به اعلام حریق بر روی این حلقه قرار می‌گیرند و مجموعه ای از یک لوپ (loop) را تشکیل میدهند، این سیستم شامل یک کنترل پنل مرکزی دتکتور های دود و حرارت و… و ماژول ها و شستی ها و آژیر ها می‌باشد. همانطور که از اسم این سیستم مشخص است هر دستگاه یا آشکار ساز یک آدرس مختص به خود را دارد بگونه ای که دود یا حریق با ذکر محل دقیق بر روی پنل مربوطه مشخص می‌شود و فرایند اقدامات سریع را فراهم میکند، از مزایای این سیستم میتوان به مشخص کردن محل دقیق حادثه، امکان استفاده تا ۲۵۰ تجهیز در یک لوپ (در سیستم های متعارف حداکثر ۲۵ تجهیز قابل استفاده در هر زون میباشد) قابلیت تعریف سناریو جهت کنترل اگزوز فن‌ها و درب های خروج و اسانسورها و … به هنگام بروز مشکل در ساختمان، هزینه ی پایین تاسیسات و کابل کشی در ساختمان های بزرگ نسبت به سیستم های متعارف نام برد.

در این نوع سیستم ها تابلوی کنترل مرکزی از یک یا چند حلقه استفاده می کند. به هر قطعه یک شماره آدرس اختصاص می یابد و سیستم بدون نیاز به سیم کشی مجزا برای هر قطعه، محل قرارگیری آن ها را به خوبی از روی آدرس ها می شناسد. میتوان تا ۲۲۰ قطعه را بر روی یک حلقه کنترل کرد. عیب این سیستم هزینه‌ی بالای تجهیزات در ساختمان های کوچک می باشد.

اجزای سیستم اعلام حریق هوشمند

۱٫ کنترل پنل مرکزی

این واحد وظيفه ارتباط بين دتکتورها و تجهیزات اعلام حريق را بر عهده دارد. سیستم های اعلام و اطفا حریق بسته به نوع کاربری محیط انواع مختلفی دارند اما سیکل کنترلی تمامی آن ها یکسان است. در کنترل پنل مرکزی هر لحظه اعلام‌هاي دتکتورها بررسی شده و براي اعلام حريق در حالت‌هاي مشکوک تصميم گيري مي‌شود و در صورت آشکار شدن حریق، آژیرها را به صدا در آورده و بسته به نوع پنل به صورت پیامک و یا تماس تلفنی افراد مسئول را آگاه می سازند. همچنین اين پنل‌ها اغلب صفحه کلیدی براي ورود فرامين و تعریف سناریوها و همینطور مانيتور براي مشاهده دستورات مجهز هستند. از وظايف دیگر اين سيستم‌ها انتخاب نوع اعلام شدن حریق از طریق آژير خطر و اضطرار عمومي، آژير خطر در مکانی خاص، فعال سازی سیستم اطفا حریق، از قفل خارج کردن درب های مختلف، تماس خودکار با مرکز آتش‌نشاني و… می باشد.

 

کنترل پنل مرکزی​

مقاله پیشنهادی: آشنایی با کنترل پنل‌ مرکزی برند ایتالیایی Teledata

۲٫ تجهیزات تشخیص حریق

دیتکتور دودی

از حسگرها یا همان دتکتورها برای تشخیص حریق استفاده می‌شود. این دتکتورها انواع مختلفی دارند که در ادامه به آن‌ها اشاره شده است.

  • دتکتورهای دودی

جزء یکی از رایج ترین دتکتورها است. به دود ناشی از حریق حساس است. سرعت واکنش، پوشش دهی و قیمت آن بیشتر ولی اطمینان کمتری نسبت به دتکتور حرارتی دارد. دتکتور دودی بر اساس مکانیم عملکرد به چهار نوع دتکتور دودی نوری، یونیزاسیون، بیم دتکتور و دتکتور دودی مکشی تقسیم می شود.

  • دتکتور های حرارتی

دتکتورهای حرارتی ساختار ساده ای دارند که متناسب با ساختارشان سرعت واکنش پایین تری دارند. این دتکتورها به تغییرات دما حساس هستند و با تغییر ناگهانی فعال می شوند. همچنین محدوده پوشش دهی آن ها کم است اما ارزان هستند و قابلیت اطمینان بیشتری دارند. دتکتور حرارتی در دو نوع دما ثابت و افزایشی وجود دارد. همچنین بعضی از دتکتورهای حرارتی نقطه ای هستند و برخی خطی. دتکتور حرارتی در آتش سوزی های سریع کاربرد بیشتری دارد.

دتکتور های حرارتی
دتکتور شعله ای
  • دتکتور شعله ای

این نوع دتکتور، امواج الکترومغناطیس نور آتش را دریافت می‌کند و به آن واکنش نشان می‌دهد. دتکتور شعله ای در چندین نوع حساس به مادون قرمز و فرابنفش و ترکیبی از این دو در بازار موجود است که بسته به نوع آن به طیف خاصی از امواج حساس است. قیمت دتکتور شعله به دلیل واکنش بسیار سریعی که دارد زیاد است. زاویه دید این دتکتورها ۱۲۰ درجه است.

  •  دتکتور گازی

جهت تشخیص گازهای سمی و خطرناک ناشی از احتراق و گازهای حریق پذیر استفاده می شوند.. این دتکتورها برای تشخیص نشتی گاز مخصوصا فضاهایی که گاز LPG و CNG وجود دارد و اقدام پیش از آتش سوزی مورد استفاده قرار میگیرند و مبنای تشخیص برخی از آنها بوی گاز میباشد. این دتکتورها به دو صورت پرتابل و ثابت در بازار عرضه می شوند و در مصارف خانگی، در آپارتمان ها ، ادارات و هم به وفور در مراکز صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. برخی از انواع دتکتورهای گازی پیشرفته قابلیت بستن شیر برقی، باز کردن دریچه هوا و‌‌…را دارند.

 دتکتور گازی
دتکتور اعلام حریق مولتی(ترکیبی)
  •  دتکتور اعلام حریق مولتی(ترکیبی)

گاهی به جای یک سنسور در یک دتکتور آتش نشانی از دو سنسور استفاده می شود که موجب ایجاد دتکتور ترکیبی می شود. در دتکتورهای ترکیبی مانند دتکتورهای دودی حرارتی و دتکتور گازی حرارتی، بجای یک سنسور از دو سنسور استفاده شده است.

  •  دتکتور مونوکسیدکربن(CO)

حسگر گاز مونوکسید کربن، وجود گاز سمی CO را در محیط خانه و قبل از اینکه اعضای خانواده دچار مسمومیت بشوند اطلاع می دهد. از آنجا که مسمومیت با گاز مونوکسید کربن تدریجی می باشد، استنشاق طولانی مدت غلظت کم این گاز می تواند علامتی مشابه استنشاق کوتاه مدت غلظت بالای آن را به همراه داشته باشد. لذا عملکرد دستگاه هشدار دهنده گاز CO تابعی از « زمان و غلظت گاز» می باشد. دستگاه هشدار دهنده گاز CO ، تنها شما را از وجود گاز مونوکسید کربن مطلع می نماید. این دستگاه از انتشار گاز CO جلوگیری نمی کند و یا عیب وسیله گرمایشی شما را برطرف نمی سازد. بنابراین چنانچه دستگاه، اعلام خطر نمود و شما با باز کردن در و پنجره موجب تهویه هوای داخل شدید، دستگاه نیز با از بین رفتن انباشتگی گاز CO در فضای خانه، بیصدا می گردد.

دتکتور مونوکسیدکربن(CO)

۳٫ تجهیزات اعلام حریق

 آژير صوتی
  •  آژير صوتی

اين واحد هشداردهنده وظيفه اعلام وضعيت اضطرار به افراد را بر عهده دارد.

آژير صوتی روشنایی
  • آژير صوتی روشنایی

اين واحد وظيفه اعلام وضعيت هشدار را به افراد را بر عهده دارد.

 
شستی اعلام حریق
  • شستی اعلام حریق

اين شستی توسط افراد به صورت دستي و به منظور اعلام حريق استفاده می شود.

استانداردهای سیستم اعلام حریق

·      استاندارد NFPA-72 ضوابط و دستورالعمل های مربوط به استانداردهای آتش نشانی ایالت متحده‌ی آمریکا می‌باشد و آزمایشگاه های معتبر UL و FM قطعات سیستم اعلام حریق را مورد ازمایش قرار می دهند و تاییدیه ی NFPA-72 را صادر می‌کنند.

 

·      استاندارد EN-54 ضوابط و دستورالعمل‌های مربوط به استانداردهای آتش نشانی اتحادیه اروپا می‌باشد و آزمایشگاه های معتبر EVPU , LPCB , VDS قطعات سیستم اعلام حریق را مورد آزمایش قرار میدهند و تاییدیه ی EN-54 را صادر می‌کنند.

مزایای استفاده از سیستم هوشمند در کنار سیستم اعلام حریق:

 

·      قطع کردن گاز ورودی

·      اعلام وضعیت روی پنل های کنترلی سیستم هوشمند که در مکان های مختلف نصب گردیده است

·      باز کردن کرکره های برقی

·      ارسال اطلاعات از طریق اینترنت به کامپیوترهای مختلف