اعلام حریق1

استانداردهای سیستم اعلام حریق

استانداردهای سیستم اعلام حریق، به گفته ریچارد رانگهام، نخستی شناس بریتانیایی، آشپزی ممکن است در انبساط مغز ما نقش مهمي بازي كرده باشد. بوته هاي آتش و آتشدان هاي اوليه احتمالاً منجر به تشكيل اولين کانون ها اجتماعی شدند كه بالطبع به توسعه زبان اوليه کمک شاياني نمود. اولین مرحله از تعامل انسان با آتش، شاید در  ۱٫۵ میلیون سال پیش در آفریقا، به احتمال زياد اتفاقي بود. كاربرد آتش براي انسان نخستين نه تنها برای نور و گرما در شب، بلکه برای ترساندن حیوانات درنده نيز مورد استفاده قرار مي گرفت و يا دود آن جهت دودي كردن غذا و در دور نگه داشتن حشرات، مؤثر بود.

مرحله بعدی به دست آوردن توانایی ایجاد آتش بود، این امر ‌توانست استفاده مدیریت‌ شده‌تری از اين موهبت را براي انسان نخستين امکان‌پذیر کند كه در نهايت امکان توسعه آشپزی و گسترش رژیم غذایی ما را فراهم كرد. افزایش بی‌سابقه در اندازه‌ی مغز انسان‌ها ، باید با کالری‌های اضافه‌ شده یا دریافتی یا منحرف شدن از برخی عملکردهای دیگر در بدن جبران شود، کم کردن کالری مورد نياز فعاليت هايي مانند جویدن، بلع و هضم، تنها با پیشرفت واقعی يعني پخت و پز ميسر بود. مرحله ي كليدي که در آن انسان ها شروع به استفاده و کنترل آتش به طور منظم و گسترده کردند، تنها ۷۰۰۰ سال پیش آغاز شد. آن ها از آتش برای پاکسازی زمین اصلاح آن برای کشاورزی و حتی برای جنگ استفاده می کردند.

اما آتش همانقدر كه گرمابخش و عامل روشنايي خانه هاي ما و رشد صنايع و توليد الكتريسته است، زبانه هاي سرخ آن در صورت عدم كنترل خانمان سوز نيز هست. طبق آمار موجود فقط در ۶ ماه نخست سال ۱۳۹۸در ايران ۹۳۸ نفر بر اثر حوادث مرتبط با آتش جان خود رو در منازل از دست داده اند. اين تعداد در مدت مشابه در انگليس ۲۸۶ مورد ، كل اروپا ۵۰۰۰ و در آمريكا ۲۸۷۰ مورد است.

 علت بيشتر اين آتش سوزي ها به شرح زير است:

پخت غذا بدون حضور افراد

 صدمه ديدن عايق سيم برق

آتش بازي كودكان

بخاري غير استاندارد

استفاده از شمع به عنوان روشنايي

كشيدن سيگار و قليان

براي شكل گرفتن آتش سه جزء اصلی برای آتش سوزی مورد نیاز است. ابتدا باید سوختی برای سوزاندن وجود داشته باشد. دوم، اکسیژن باید در دسترس باشد. هرچه باشد، احتراق اساساً یک فرآیند اکسیداسیون است که گرما و نور می‌دهد. و سوم، باید یک منبع حرارت یا اشتعالی باشد که اجازه شروع آتش را بدهد. 

تا زمانی که سطح اکسیژن اتمسفر به حدود ۱۵ درصد نرسد، آتش‌سوزی در پوشش گیاهی رخ نمی‌دهد. به همین دلیل است که آتش را با پتو یا شن خاموش می کنیم. در واقع دی اکسید کربن را روی آن پمپ می کنیم، یا حتی روي آن آب مي پاشيم تا با قطع اکسیژن آن را خاموش کنیم.

شكل گرفتن آتش

تاريخچه قوانين و الزامات آتش نشاني

با گسترش بي سابقه جمعيت، شهرها و صنايع و در هم تنيدگي آن با زندگي بشر تعامل با آن امري اجتناب ناپذير است. در آتش سوزي گسترده شهر هاي مهمي نظير لندن در سال ۱۶۶۶ ميلادي نزديكي ساختمان ها و چوبي بودن مصالح استفاده شده به گسترش آتش كمك شاياني نمود. پيامد هاي اين اتفاق منجر به ايجاد قوانيني نظير اجبار به ساختن ساختمان ها با سنگ و عريض كردن معابر شد. بعد ها قوانين ديگري نظير ممنوعيت استفاده از آتش در شيرواني خانه ها با سقف پوشالي در سال ۱۷۰۵ نيز تصويب گرديد.

 آتش سوزي نظير آنچه كه در لندن اتفاق افتاد سال ها پيش در ۳۳۰ قبل از ميلاد در پرسپوليس هر چند به دست اشغارگران و سال ها بعد و در دوران معاصر درشهر هايي نظير هامبورگ در ۱۸۴۲ ، شيكاگو در ۱۸۷۱نيويورك در ۱۸۸۶نيز تكرار شده و متروپولیتن هاي زيادي به خاكستر تبديل كرده است ، چنين حوادث ناگواري متاسفانه تلفات انساني و مالي بسياري را بر جا گذاشته اند . 

پيامد اين پيش آمدهاي تلخ جوامع بشري را بيش از پيش به فكر تدوين قوانين و دستورالعمل هاي موثري جهت ايجاد ايمني جاني، مالي و منافع ملي در برابر آتش سوزي سوق داد. امروزه اكثر كشورها قوانين مدون و جامعي براي كنترل و مهار آتش سوزي و به حداقل رساندن احتمال و اثرات آتش سوزی و سایر خطرات، تهيه و تصويب كرده اند كه هر سال و با گسترش دانش و تجربه بشر بازنگري و در اختيار عموم قرار مي گيرد. اجراي اين دستورالعمل ها علي رغم افزايش جمعيت و گسترش شهر ها آمار تلفات خانگي ناشي از آتش سوزي را ۷۳۹۵ عدد در سال ۱۹۷۷ ميلادي  يه ۲۸۷۰ مورد در سال ۲۰۱۹ ميلادي در آمريكا رساند.

حوادث تلخي همچون آتش‌سوزی مدرسه درودزن در آذر ۱۳۸۵ اهميت رعايت چنين قوانيني رو دو چندان مي كند.

 

 

تاريخچه قوانين و الزامات آتش نشاني

برخی استاندارهای سیستم اعلام حریق

در ادامه به چند عدد استانداردهای اعلام و اطفا حریق از اين قوانين خواهيم پرداخت:

  1. استاندارد قوانين جمهوري اسلامي ايران:

الف. مبحث ۳ مقرارت ملی ساختمان – ۱۳۹۵                           

ب. مبحث ۱۳ مقرارت ملی ساختمان – ۱۳۹۵                          

ج. استاندارد ملی سیستم کشف و اعلام حریق برای ساختمان ها                              

د. دستورالعمل ضوابط طراحی، نظارت و اجرای سیستم هاي اعلام حریق كه به جهت يكپارچه سازي قوانين موجود در مبحث ۳ ، مبحث ۱۳ مقررات ملي ساختمان و استاندارد ملي و همچنين استاندارد هاي بين المللي نظير BS5839,NFPA72 و EN54 در پاييز ۱۳۹۵ ارائه شد.

استاندارد قوانين جمهوري اسلامي ايران

۲٫   استاندارد ملي حفاظت در برابر حريق امريكا (NFPA National Fire Protection association)

 استاندارد هاي ملي حفاظت در برابر حريق در آمريكا از سال ۱۸۹۶ معرفي و در ابتدا براي ايجاد يك استاندارد فراگير جهت طراحي اسپرينكلر ها بود. امروزه اين استاندارد با ارائه بيش از ۳۰۰ دستورالعمل و ضوابط مرتبط مورد تاييد عموم و ۲۵۰ كميته فني جز معروفترين و قايل استناد ترين استاندارد هاي مرتبط با آتش سوزي در جهان است. به عنوان مثال:

NFPA72 ،این استاندارد الزامات مربوط به عملکرد نصب سیستم های اعلام حریق را پوشش می دهد.

NFPA170 ،این استاندارد اطلاعات کلیدی را در اختیار طراحان، مهندسان، معماران و برنامه ریزان اضطراری قرار می دهد – از جمله نماد جدید دود.

استاندارد ملي حفاظت در برابر حريق امريكا

۳٫    British Standard BS5839 : 

استانداردهای سیستم اعلام حریق مورد استفاده در كشور انگلستان مي باشد كه توسط BSI  و يا موسسه استاندارد بريتانيا ارائه و تدوين می شود. قسمت اول استاندارد BS5839  توصیه هایی را برای برنامه ریزی، طراحی، نصب، راه اندازی و نگهداری سیستم های تشخیص حریق و اعلام حریق برای اماکن غیر خانگی ارائه می دهد. توصیه هایی برای سیستم های تشخیص حریق و اعلام حریق در اماکن خانگی در BS5839-6 ارائه شد.

استاندارد BS5839

 ۴٫  استاندارد EN54  :

 استانداردهای سیستم اعلام حریق و اطفا حریق EN54 مجموعه ای از استانداردهای اروپایی است که شامل استانداردهای محصول و دستورالعمل های کاربردی برای سیستم های تشخیص حریق و اعلام حریق و همچنین سیستم های اعلام حریق است. اين استاندارد توسط كميته استاندارد اروپا CEN در دهه ۷۰ معرفي و تدوين شد.

استاندارد EN54

۵٫   استاندارد UL  :

 یک سازمان تنظیم استاندارد است که تحقیقات ایمنی گسترده، تخصص علمی و تمرکز غیرقابل انعطاف بر کیفیت را برای کمک به ایجاد دنیای ایمن‌تر ترکیب می‌کند اين شركت در واقع صادر كننده گواهینامه ایمنی جهانی براي محصولات ايمني است.

استاندارد UL

سیستم اعلام حریق

سیستم اعلام حریق پايه اي چهار هدف اصلی دارد:

  1. تشخیص آتش سوزي
  2. هشدار به ساكنين از وضعیت آتش سوزی
  3. عملياتي نمودن تجهيزات کنترل ایمنی
  4. مطلع نمودن آتش نشاني از وقوع آتش 

سيستم اعلام حريق بسته به محل و نوع مورد استفاده مانند ساختمان هاي مسكوني، اداري و يا كارخانجات و مجتمع هاي صنعتي ، فضاهاي عمومي مانند بيمارستان ها و سينما و مدارس استاندارد ها و تعاريف خاص خود را دارد كه هر كدام به دليل گستردگي و پيچيدگي خاص خود نیاز به مقاله اي جداگانه اي دارند كه انشاالله در آينده و در مقاله هاي “سیستم اعلام حریق صنعتی” “سیستم اعلام حریق در ساختمان” و “سیستم اعلام حریق خانگی” به تفصيل به آنها خواهيم پرداخت .

به طور كلي تمام عملکردهای یک سیستم اعلام حریق توسط یک سری ورودی و خروجی انجام می شود. ورودی‌های سیستم شامل دستگاه‌های تشخیص حریق و دستگاه‌های مانیتورینگ سیستم است که مركز کنترل اعلام حريق (FACP) را فعال می‌کند و خروجی‌ها مسئول اطلاع رسانی به ساكنين و کنترل عملكردهاي مرتبط با ایمنی هستند. برای مطالعه بیشتر به ” مقاله سیستم اعلام حریق چیست ” مراجعه فرمایید.

سيستم هاي هشدار حريق

این سیستم ها به چهار دسته تقسيم بندي مي شوند:

  1.  هشدار دستي مانند شستي اعلام حريق
  2.  تشخيص دستي مانند سنسور دود
  3. سيستم با ايستگاه مركزي
  4.  هشدار با ايستگاه راه دور

آشكار سازهاي اعلام حريق

حسگرها و يا دتكتور هايي هستند كه عوامل آتش سوزي نظير دود، حرارت، شعله و گاز را تشخيص مي دهند.

انواع حسگر اعلام حريق:

  • دودي (S)
  • حرارتي (H)
  • شعله حريق   (F)
  • گاز (G)
  • شستي اعلام حريق (دستي)

نحوه نصب و فاصله آشكارساز هاي اعلام حريق طبق دستورالعمل ضوابط طراحی، نظارت و اجرای سیستم هاي اعلام حریق

  •  به شرح زير است:

سنسور دود

شعاع پوشش کاشف دودی روی سقف صاف بدون مانع ۷٫۵ متر بوده و حداکثر ارتفاع نصب کاشف های دودی ۱۰٫۵ متر است.

حداقل فاصله نصب کاشف های دودی از دیوار باید ۰٫۵ متر در نظر بگیرید.

حداکثر فاصله کاشف های دودی از بازشوی آسانسورها و یا شفت ۱٫۵ متر است.

حداقل فاصله نصب کاشف های دودی از دریچه های هوا ۱ متر را درنظر بگیرید.

در راهروهای با عرض ۲ متر یا کمتر فاصله کاشف های دودی از یکدیگر می تواند تا ۱۵ متر افزایش یابد.

سنسور دود
سنسور دود

سنسور حرارتی

شعاع پوشش کاشف حرارتی روی سقف صاف بدون مانع ۵٫۳ متر است .

حداکثر فاصله بین کاشف های حرارتی در سقف های بدون مانع ۷ متر است.

در راهروهای با عرض ۲ متر یا کمتر فاصله کاشف های حرارتی از یکدیگر می تواند تا ۱۰٫۶ متر افزایش یابد .

حداقل فاصله کاشف حرارتی از دیوار ۰٫۵ متر است .

سنسور حرارتی
سنسور حرارتی1

شستي اعلام حريق

ارتفا نصب شستی اعلام حریق می بایست ۱۴۰ سانتي متر  در نظر گرفته شود (با رواداري ۲ سانتي متر).

شستی های اعلام حریق در راهروها و در مجاورت درب پلکان خروج باید نصب شود .

حداکثر فاصله پیمایش جهت رسیدن به شستی اعلام حریق نباید از ۴۵ متر تجاوز نماید.

در زیرزمین ها و در محل ورودی رمپ و در ورودی راه پله، نصب شستی اعلام حریق الزامی است.

شستي اعلام حريق

ادوات شنيداري و ديداري (آژير ها و فلاشرها)

در طراحی سیستم اعلام حریق حداقل صدای آژیر در فضاهای عمومی باید ۶۵ دسی بل db در نظر گرفته شود.

فضاهایی مانند پارکینگ، محوطه استخر، موتورخانه مرکزی، سالن اجتماعات و مجاور درب خروجی به گذر اصلی نیاز به نصب فلاشر دارد .

ارتفاع نصب ادوات دیداری و شنیداری حداقل ۲٫۱ متر بالاتر از کف تمام شده، است .

ادوات شنيداري و ديداري (آژير ها و فلاشرها)
ادوات شنيداري و ديداري (آژير ها و فلاشرها)

پنل اعلام حريق

محل نصب پنل مرکزی اعلام حریق ساختمان ها در موقعیت مناسب ساختمان و ترجیحاً در تراز تخليه (معمولاً طبقه همکف یا ورودی ساختمان)  باید در نظر گرفته شود.

ضرورت دارد پنل اعلام حریق (پنل مرکزی یا پنل تکرار کننده) در محلی نصب شود که پرسنل نگهدارنده و يا نگهبان حضور داشته باشند.

پنل اعلام حریق باید به سیستم ارتینگ (اتصال زمین) متصل شود.

ارتفا نصب پنل اعلام حریق می بایست از کف تمام شده تا صفحه نمایش آن ۱٫۵ متر باشد .

پنل اعلام حريق

برای اطلاعات بیشتر به سایت ویکیپدیا مراجعه فرمایید.